O funduszach i instrumentach wspólnego inwestowania

Biorąc pod uwagę prawne  kryterium podziału funduszy inwestycyjnych, wynikające z obowiązującej w Polsce Ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 157), fundusze inwestycyjne dzieli się na:

  • fundusze inwestycyjne otwarte (FIO),
  • specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte (SFIO),
  • fundusze inwestycyjne zamknięte (FIZ).  

 

Fundusz inwestycyjny otwarty (FIO) oraz specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty (SFIO)

To osoba prawna utworzona na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, realizująca ustaloną strategię inwestycyjną. Pełni rolę inwestora zbiorowego, łącząc środki finansowe inwestorów indywidualnych oraz inwestując je we wspólnym interesie i na wspólny rachunek Klientów. Najważniejszymi dokumentami określającymi zasady funkcjonowania FIO/SFIO są Prospekt Informacyjny oraz Statut.

W FIO/SFIO inwestują m.in. osoby, które:

  • oczekują potencjalnie wyższych zysków niż oferują lokaty bankowe,
  • przy oczekiwanym poziomie zysków akceptują adekwatny poziom ryzyka,
  • chcą powierzyć inwestowanie swoich aktywów profesjonalnym zarządzającym.

Jednostka uczestnictwa

Jest instrumentem finansowym - tytułem uczestnictwa w instytucji wspólnego inwestowania, niebędącym papierem wartościowym, emitowanym przez FIO/SFIO. Stanowi tytuł prawny, na podstawie którego inwestor - uczestnik FIO/SFIO (Uczestnik) partycypuje we wspólnej masie majątkowej, jaką jest FIO/SFIO. Jednostki uczestnictwa są zapisane w rejestrach Uczestników, które prowadzone są przez Agenta Transferowego. Wartość jednostki uczestnictwa jest zmienna i zależy od wyników osiąganych przez FIO/SFIO. Jest ona podawana do publicznej wiadomości przez FIO/SFIO.

Wpłaty tytułem nabycia jednostek uczestnictwa

Wpłaty dokonuje się w formie pieniężnej na rachunek bankowy FIO/SFIO prowadzony przez depozytariusza.

Odkupienie jednostek uczestnictwa

Klient może w każdej chwili żądać odkupienia przez FIO/SFIO jednostek uczestnictwa poprzez złożenie zlecenia ich odkupienia i wypłacenia kwoty stanowiącej iloczyn umarzanych jednostek uczestnictwa i wartość aktywów netto na jednostkę uczestnictwa na moment umorzenia, pomniejszoną o należny podatek i ewentualne prowizje i opłaty manipulacyjne (o ile mają zastosowanie w danym przypadku). Czas realizacji poszczególnych zleceń określony jest w Prospekcie Informacyjnym FIO/SFIO.

Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych (TFI)

Jest podmiotem odpowiedzialnym za utworzenie FIO/SFIO oraz reprezentowanie go wobec osób trzecich, a także zarządzanie tym FIO/SFIO. Zarządzanie polega na wykonywaniu wszelkich działań koniecznych dla funkcjonowania FIO/SFIO, tj. podejmowaniu decyzji inwestycyjnych i ich realizacji, prowadzeniu księgowości i rejestru Uczestników (niektóre z tych czynności w miarę potrzeb TFI może zlecić do wykonania Agentowi Transferowemu).

Agent Transferowy

Wykonuje wszystkie czynności administracyjne w zakresie: przyjmowania zleceń i potwierdzeń wpłat Uczestników, prowadzenia rejestrów Uczestników, udzielania informacji na temat wszelkich zapytań skierowanych przez Uczestników, a dotyczących ich inwestycji.

Depozytariusz

Rejestr aktywów FIO/SFIO prowadzi tzw. depozytariusz, którym mogą być tylko niektóre podmioty. Zgodnie z ustawą o funduszach inwestycyjnych depozytariuszem może być: bank krajowy mający fundusze własne wyższe niż 100 mln PLN, KDPW lub oddział instytucji kredytowej z siedzibą w Polsce posiadający kapitał co najmniej w wysokości 100 mln PLN. Nawet w przypadku bankructwa banku depozytariusza środki funduszu nie wchodzą w skład masy upadłościowej banku depozytariusza.

Dystrybutor

Podmiot, posiadający odpowiednie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego, za pośrednictwem którego prowadzone jest zbywanie i odkupywanie jednostek uczestnictwa FIO/SFIO.

Zarządzający funduszem

Osoba/organ wyznaczony przez TFI w celu zarządzania aktywami funduszu, mający decydujący wpływ na kupno i sprzedaż aktywów.

Kluczowe Informacje dla Inwestorów

TFI ma obowiązek udostępnić zunifikowany dokument, zawierający zrozumiałe dla Klienta informacje na temat  FIO/SFIO, w tym charakteru ryzyka związanego z inwestowaniem w FIO/SFIO - Kluczowe Informacje dla Inwestorów.

Powrót do góry

 


 

Fundusze zagraniczne

W Polsce mogą być dystrybuowane tylko takie fundusze z siedzibą w państwach należących do OECD, które zbywają i odkupują tytuły uczestnictwa na każde żądanie Uczestnika oraz stosują zasady lokowania i ograniczenia inwestycyjne zbliżone do FIO/SFIO. Przed rozpoczęciem dystrybucji tytułów uczestnictwa przez fundusz zagraniczny na terenie Rzeczpospolitej Polskiej, musi on wystąpić do Komisji Nadzoru Finansowego i powiadomić ją o takim zamiarze. Następnie fundusz zagraniczny musi uzyskać wpis do rejestru funduszy zagranicznych prowadzonego przez KNF.

W funduszach zagranicznych przeważająca część aktywów inwestowana jest w zagraniczne instrumenty finansowe. Fundusze zagraniczne  można podzielić na:

  • fundusze zagraniczne regionalne, które znaczną część swoich aktywów lokują w papiery wartościowe przedsiębiorstw mających swoją siedzibę w danym regionie geograficznym świata,
  • fundusze zagraniczne globalne, które inwestują środki uczestników w instrumenty finansowe z całego świata.

Tytuł uczestnictwa

Jest instrumentem finansowym - tytułem uczestnictwa w instytucji wspólnego inwestowania, emitowanym przez fundusz zagraniczny. Stanowi tytuł prawny, na podstawie którego inwestor partycypuje we wspólnej masie majątkowej funduszu zagranicznego. Z uwagi na fakt, że fundusz zagraniczny może mieć różne formy (funduszem zagranicznym może być np. fundusz inwestycyjny otwarty, spółka inwestycyjna), tytuły uczestnictwa mogą być różnie nazywane (np. jednostkami uczestnictwa, akcjami).

Powrót do góry

 


 

Fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ)

To osoba prawna działająca na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, emitująca określoną liczbę certyfikatów inwestycyjnych, których liczba może ulec zwiększeniu poprzez kolejne emisje.

Cechą charakterystyczną FIZ jest to, że mogą one inwestować w papiery wartościowe oraz instrumenty finansowe o podwyższonym ryzyku np. instrumenty pochodne.

Najważniejszymi dokumentami określającymi zasady funkcjonowania FIZ są Warunki Emisji oraz Statut. 

Certyfikat inwestycyjny

Jest instrumentem finansowym - tytułem uczestnictwa w instytucji wspólnego inwestowania, będącym papierem wartościowym, emitowanym przez FIZ. Wyróżnia się publiczny FIZ (FIZ, którego certyfikaty inwestycyjne zostały objęte lub nabyte w drodze oferty publicznej,  dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu), a także niepubliczny FIZ (FIZ, którego certyfikaty inwestycyjne nie są oferowane w drodze oferty publicznej ani dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, ani wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu).

Zapis na certyfikaty inwestycyjne jest bezwarunkowy, nieodwołalny, nie może zawierać jakichkolwiek zastrzeżeń oraz wiąże osobę zapisującą się od dnia złożenia zapisu do dnia przydziału certyfikatów inwestycyjnych.

Wpłaty tytułem nabycia certyfikatów inwestycyjnych

Wpłaty dokonuje się w formie pieniężnej, wyłącznie w walucie polskiej, na rachunek bankowy FIZ prowadzony przez depozytariusza.

Umorzenia certyfikatów inwestycyjnych

Certyfikaty mogą być umarzane, tylko w terminach wyznaczonych przez fundusz (np. raz na miesiąc, raz na kwartał lub raz na pół roku).

W przypadku publicznych FIZ certyfikaty inwestycyjne przed umorzeniem można sprzedać na rynku wtórnym. Charakteryzują się jednak niską płynnością.

Powrót do góry

 


 

Kategorie funduszy inwestycyjnych

Poniżej przedstawiony został podział funduszy inwestycyjnych ze względu na politykę inwestycyjną i rodzaj instrumentów finansowych znajdujących się w portfelu danego funduszu inwestycyjnego.

Rynek finansowy, w tym Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami, wyróżnia w szczególności następujące kategorie funduszy:

  • fundusze gotówkowe i pieniężne,
  • fundusze dłużne:
  • obligacji skarbowych,
  • obligacji korporacyjnych (przedsiębiorstw),
  • fundusze mieszane (hybrydowe):
  • stabilnego wzrostu,
  • zrównoważone,
  • aktywnej alokacji,
  • z ochroną kapitału,
  • fundusze absolutnej stopy zwrotu,
  • fundusze akcyjne.

Fundusze gotówkowe i pieniężne

Charakteryzują się relatywnie najniższym poziomem ryzyka inwestycyjnego, jednak należy pamiętać, że nie wyklucza to całkowicie ryzyka spadku wartości jednostki uczestnictwa. Fundusze te inwestują w krótkoterminowe instrumenty dłużne (m.in. bony skarbowe i pieniężne, lokaty międzybankowe, bankowe papiery wartościowe) i są przede wszystkim przeznaczone dla osób cechujących się dużą awersją do ryzyka inwestycyjnego. Mogą przynieść niewielki lecz systematyczny dochód przy stosunkowo niskim poziomie ryzyka.

Modelowy portfel tego funduszu: 90% instrumenty rynku pieniężnego, 10% gotówka.

Fundusze dłużne

Nazywane także obligacyjnymi, lokują zebrane od inwestorów środki pieniężne głównie w  dłużne papiery wartościowe (np. obligacje skarbowe, obligacje korporacyjne). Inwestując w fundusze dłużne należy pamiętać o różnicy pomiędzy obligacjami (np. obligacje skarbowe charakteryzują się większą stabilnością niż obligacje korporacyjne, które są bardziej podatne na zmienność rynku - tym samym obligacje korporacyjne dają szansę na wyższe zyski, natomiast ryzyko inwestycji w obligacje skarbowe jest powszechnie uznane za niższe). Niezależnie od wyboru funduszu dłużnego, należy pamiętać, że tak jak w przypadku innych funduszy, inwestycja obarczona jest ryzykiem, w szczególności w krótkim i średnim okresie inwestycji.

Modelowy portfel tego funduszu: 90% obligacje skarbowe lub korporacyjne.

Fundusze mieszane

  • Fundusze zrównoważone - inwestują zwykle od 40% do 60% aktywów w akcje, a pozostałą część w dłużne papiery wartościowe (głównie obligacje).
  • Fundusze stabilnego wzrostu - inwestują zwykle do 40% aktywów w akcje,  a pozostałą część w dłużne  papiery wartościowe.
  • Generalną zasadą jest, że przy wzrostach na rynku akcji stopy zwrotu w funduszach stabilnego wzrostu są zazwyczaj niższe niż w funduszach zrównoważonych, natomiast ryzyko utraty zainwestowanych środków co do zasady jest tym większe, im większy jest udział akcji w portfelu.
  • Fundusze aktywnej alokacji - wyróżniają się tym, że zarządzający funduszem ma swobodę w doborze proporcji akcji i obligacji w portfelu funduszu, w zależności od sytuacji rynkowej. W skrajnych przypadkach, fundusze tego typu mogą inwestować całość środków w akcje, bądź w obligacje.
  • Fundusze ochrony kapitału -  dążą do wypłaty na koniec okresu rozliczeniowego co najmniej określonej części (zwykle 100% lub 90%) zainwestowanej na początku tego okresu kwoty. Zaletą tej grupy funduszy jest możliwość uczestniczenia w ewentualnych wzrostach na rynkach akcji przy jednoczesnych staraniach na rzecz ochrony kapitału. Ochrona kapitału możliwa jest dzięki odpowiedniej strategii inwestycyjnej pomagającej wygenerować określony wynik inwestycyjny i zrealizować założenie ochrony środków powierzonych przez inwestorów.
  • Modelowy portfel funduszu mieszanego: w zależności od funduszu może być to: 20-80% akcje, 20-80% obligacje, dłużne papiery wartościowe lub instrumenty rynku pieniężnego.

Fundusze absolutnej stopy zwrotu 

Dążą do osiągnięcia celów poprzez odpowiednią dywersyfikację oraz możliwość szybkiego i efektywnego reagowania na zmiany uwarunkowań rynkowych. Stosują politykę inwestycyjną, której celem jest osiąganie dodatnich stóp zwrotu niezależnie od koniunktury rynkowej.  Zarządzający tego typu funduszami z reguły ma możliwość doboru składników portfela spośród szerokiego spektrum aktywów inwestycyjnych (m.in. akcje, obligacje, surowce, waluty, depozyty bankowe). Jednocześnie  zarządzający ma swobodę lokowania środków w różnych rejonach świata czy też koncentracji tylko na wybranych sektorach gospodarki.

Modelowy portfel tego funduszu: brak.

Fundusze akcyjne

Lokują nawet do 100% aktywów w ryzykowne instrumenty finansowe (np. akcje, instrumenty pochodne). Fundusze akcji uważane są za najbardziej ryzykowne i podatne na wahania koniunktury rynkowej, ale jednocześnie za posiadające najwyższy potencjał zysku w czasie wzrostów na rynkach.

Modelowy portfel tego funduszu: 90% akcje, 10% gotówka lub instrumenty rynku pieniężnego.

Powrót do góry

 


 

Ryzyko inwestycyjne towarzyszące inwestycji w fundusze

Inwestycja w fundusze inwestycyjne obarczona jest ryzykiem, czyli przede wszystkim możliwością utraty, nawet znacznej części zainwestowanego kapitału. Możliwość obniżenia wartości inwestycji jest spowodowana wahaniami wartości tytułów uczestnictwa. Ponadto fundusze inwestycyjne nie gwarantują osiągnięcia zysku z inwestycji.

Poziom ryzyka zależny jest m.in. od:

  • kategorii funduszu,
  • składu portfela funduszu inwestycyjnego,
  • realizowanej przez fundusz polityki inwestycyjnej.

Ryzyko inwestycyjne danego funduszu inwestycyjnego jest zależne od polityki inwestycyjnej tego funduszu. Szczegółowe informacje na temat ryzyka inwestycyjnego zawarte są w udostępnionej inwestorom dokumentacji dotyczącej funduszu inwestycyjnego, w szczególności w: Kluczowych Informacjach dla Inwestorów, Prospektach Informacyjnych, Warunkach Emisji, Statutach. Informacje na temat ryzyka inwestycyjnego, w tym w szczególności treść Kluczowych Informacji dla Inwestorów, są dostępne w Punktach Obsługi Klientów CDM oraz na stronie internetowej http://www.cdmpekao.com.pl/edukacja/bezpieczenstwo/ryzyko-inwestycyjne/.

Na ryzyko inwestycyjne dotyczące inwestowania w fundusz inwestycyjny składają się ryzyka związane z nabywanymi przez fundusz inwestycyjny instrumentami finansowymi, opisane w Rozdziale II Pakietu Informacyjnego, w szczególności:

  • ryzyko przyszłego kształtowania się kursu,
  • ryzyko zmienności,
  • ryzyko płynności instrumentu finansowego,
  • ryzyko zawieszenia obrotu lub wykluczenia instrumentu finansowego z obrotu,
  • ryzyko związane z sytuacją makroekonomiczną i międzynarodową kraju,
  • ryzyko walutowe,
  • ryzyko regulacyjne kraju inwestowania,
  • ryzyko operacyjne,
  • ryzyko finansowe.

Z inwestowaniem w fundusz inwestycyjny związane są również:

  • ryzyko zarządzającego - wiąże się z możliwością podjęcia błędnej decyzji przez zarządzającego funduszem co do selekcji rodzaju aktywów do portfela inwestycyjnego funduszu oraz momentu podjęcia decyzji inwestycyjnej,
  • ryzyko polityki inwestycyjnej - brak możliwości bieżącego określenia dokładnych parametrów inwestycyjnych, w tym poziomu ryzyka oraz aktualnego składu portfela inwestycyjnego danego funduszu,
  • ryzyko niepewnego horyzontu inwestycyjnego - certyfikaty inwestycyjne, w zależności od Warunków emisji i Statutu funduszu, mogą posiadać ściśle określone terminy wykupu, które uniemożliwiają ich spieniężenie w terminie wybranym przez posiadacza certyfikatu. Również ze względu na niską płynność niektórych aktywów zarządzanych przez fundusz, termin zakończenia funduszu\wykupu certyfikatów może zostać znacznie wydłużony.

Ryzyko inwestycyjne może być przez inwestora ograniczone poprzez tzw. dywersyfikację portfela. Polega ona na ulokowaniu kapitału w różne kategorie funduszy inwestycyjnych, czyli w fundusze o różnym poziomie ryzyka i potencjalnych zysków. Im więcej różnorodnych funduszy w portfelu, tym korzystniejszej można oczekiwać relacji zysku do ryzyka - ewentualne straty poniesione na rynku o niekorzystnej koniunkturze mogą zostać wyrównane zyskami osiągniętymi z inwestycji w instrumenty finansowe oferujące ekspozycję na rynku, gdzie występują wzrosty.

Powrót do góry

 


 

Ogólne informacje o opłatach pobieranych przez fundusze inwestycyjne

Wyróżnić można dwa rodzaje opłat pobieranych w związku z inwestycjami w fundusze inwestycyjne: opłatę manipulacyjną oraz opłatę za zarządzanie. Ich wysokość i sposób kalkulacji zależą od rodzaju funduszu inwestycyjnego.

Opłata manipulacyjna, zwana również opłatą dystrybucyjną lub prowizją, może być pobierana przez fundusz inwestycyjny przy:

  • nabywaniu tytułów uczestnictwa odkupywaniu/umarzaniu/zbywaniu tytułów uczestnictwa,
  • konwersjach/zamianach tytułów uczestnictwa (polegających na przenoszeniu środków zgromadzonych w funduszu inwestycyjnym do innego funduszu inwestycyjnego zarządzanego przez to samo TFI lub przeniesieniu środków pomiędzy subfunduszami wchodzącymi w skład tego samego funduszu inwestycyjnego).

Opłaty manipulacyjne mogą być obniżone lub niepobierane (np. od Uczestników w przypadku nabywania jednostek uczestnictwa w ramach planów systematycznego oszczędzania, w czasie przeprowadzanych akcji promocyjnych).

Wysokość stawek opłat manipulacyjnych zależy m.in. od:

  • inwestowanej przez Klienta kwoty - im jest ona wyższa, tym stawka opłaty może być niższa,
  • wartości środków zgromadzonych przez Klienta w funduszach zarządzanych przez to samo towarzystwo - im ich wartość jest wyższa, tym opłata manipulacyjna pobierana przy nabyciu jednostek uczestnictwa może być niższa,
  • rodzaju/kategorii funduszu inwestycyjnego - fundusze różnią się między sobą stawkami opłat manipulacyjnych.

Opłata za zarządzanie - stanowi wynagrodzenie  z tytułu administracji i zarządzania funduszem i zwykle jest uwzględniona w bieżącej wycenie tytułu uczestnictwa. Wysokość opłaty za zarządzanie zależy w głównej mierze od rodzaju prowadzonej przez fundusz inwestycyjny polityki inwestycyjnej.

Powszechna jest praktyka, że im bardziej agresywna polityka inwestycyjna, tym opłata za zarządzanie jest wyższa. Opłata ta zwykle naliczana jest od wartości aktywów netto na tytuł uczestnictwa w danym dniu wyceny, przez co wpływa na cenę tytułu uczestnictwa.

Z opłaty za zarządzanie pokrywane są koszty i wydatki związane z prowadzoną przez fundusz inwestycyjny działalnością, m.in.:

  • koszty depozytariusza,
  • koszty agenta transferowego,
  • koszty obsługi prawnej i księgowej,
  • koszty usług marketingowych i dystrybucyjnych,
  • koszty sporządzania i wydawania obowiązkowych publikacji.

Opłata za zarządzanie nie obejmuje m.in.:

  • kosztów opłat i prowizji maklerskich,
  • kosztów opłat i prowizji bankowych,
  • opłaty za decyzje i zezwolenia organów nadzoru,
  • opłaty sądowej, w tym opłaty za rejestrację funduszu.

Maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej, jak i opłaty za zarządzanie pobieranej w danym funduszu inwestycyjnym określona jest w udostępnionej inwestorom dokumentacji dot. funduszu inwestycyjnego, w szczególności w: Kluczowych Informacjach dla Inwestorów, Prospektach Informacyjnych, Warunkach Emisji, Statutach. Informacje nt. wysokości opłat są dostępne również u dystrybutorów.

Powrót do góry

 


 

Na co należy zwrócić uwagę przy wyborze funduszu?

  • Oczekiwana stopa zwrotu dla poszczególnych kategorii funduszy - podział środków pomiędzy instrumenty finansowe bardziej lub mniej ryzykowne zależy w dużej mierze od oceny ich atrakcyjności w założonym przez Klienta okresie. Im lepsza oczekiwana koniunktura na rynku kapitałowym, tym większą część można przeznaczyć na inwestycję w bardziej ryzykowne instrumenty finansowe (np. akcje), jednak należy pamiętać, że wiąże się to z wyższym poziomem podejmowanego ryzyka.
  • Skłonność do ryzyka - ważny jest poziom tolerancji ewentualnych strat poniesionych na inwestycji. Inwestor kształtując strukturę swojego portfela, powinien znaleźć równowagę pomiędzy oczekiwaną stopą zwrotu a poczuciem, że aktywa nie są zainwestowane zbyt agresywnie w stosunku do akceptowanego poziomu ryzyka.
  • Horyzont inwestycyjny - powszechnie uważa się, że im czas inwestycji jest dłuższy, tym większa część środków może być przeznaczona na inwestycje giełdowe (akcje), gdyż dłuższy horyzont inwestycyjny zmniejsza ryzyko oraz prawdopodobieństwo osiągnięcia na akcjach niższej stopy zwrotu niż na dłużnych papierach wartościowych (np. obligacjach skarbowych).

Powrót do góry

 

Czy wiesz że?

  • Pierwszy fundusz inwestycyjny w Polsce

    Pierwszy fundusz inwestycyjny w Polsce

    Pierwszym funduszem powierniczym w Polsce był wprowadzony w 1992 roku przez Pioneer Pierwsze Polskie Towarzystwo Funduszy Powierniczych S.A., Pioneer Pierwszy Polski Fundusz Powierniczy.

    Do dnia dzisiejszego fundusz ten działa pod nazwą Pekao Zrównoważony.

Kontakt