Obligacje

 


 

1. Obligacje

Obligacje to papiery wartościowe emitowane w serii, w których emitent stwierdza, że jest dłużnikiem Obligatariusza (posiadacza obligacji) i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.

W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają ich posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu: współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach. Obligacje reprezentują prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek (kupony).

Obligacja jest dłużnym papierem wartościowym, który przynosi wyższą stopę zwrotu w porównaniu do depozytów, jednakże charakteryzuje się niższą płynnością. Jednocześnie inwestor może czekać do dnia wykupu obligacji bądź sprzedać ją, jeśli jest taka możliwość, na rynku wtórnym np. GPW.

Zyskowność obligacji jest stała i znana w momencie nabycia, pod warunkiem reinwestycji odsetek po wewnętrznej stopie zwrotu (stopie zwrotu do wykupu - yield to maturity, YTM) z obligacji oraz trzymania obligacji do momentu wykupu tejże obligacji.

Biorąc pod uwagę występowanie kosztów transakcyjnych przy nabywaniu i zbywaniu obligacji oraz brak takich opłat w przypadku depozytów/lokat, może wystąpić sytuacja w której depozyt/lokata przyniesie większą stopę zwrotu niż obligacja.

Obligacje Skarbu Państwa nabywane na rynku pierwotnym (2, 4, 10 -letnie) pozbawione są wszelkich opłat i prowizji, a więc nabycie ich (przy drobnych kwotach inwestycji, lub przy systematycznym nabywaniu małych ilości obligacji) wydaje się być lepszym rozwiązaniem niż zakup obligacji dostępnych na rynku wtórnym.

Mogą wystąpić istotne różnice w płynności poszczególnych rodzajów obligacji, co powoduje, że część obligacji może mieć znacznie mniejszą płynność niż lokaty.

Należy mieć na uwadze, że ceny obligacji zmieniają się w sposób przeciwny do zmian stopy procentowej - jeżeli stopy procentowe rosną/spadają ceny obligacji maleją/rosną. Zakup obligacji może więc mieć charakter spekulacyjny: jeżeli inwestor spodziewa się spadku stóp procentowych może, przed tym spadkiem, nabyć obligacje aby następnie sprzedać je i zrealizować zysk kapitałowy.

Powrót do góry

2. Ważne pojęcia związane z obligacjami:

Wartość nominalna - wartość, od której nalicza się odsetki i która jest płacona obligatariuszowi w terminie wykupu.

Termin wykupu - termin, po upływie którego dług jest płacony, czyli wystawca obligacji odkupi obligację od inwestora.

Oprocentowanie (stopa kuponu, oprocentowania) - stopa procentowa określająca wielkość odsetek wypłacanych obligatariuszowi. Stopa ta jest wyrażona w skali roku. 

Terminy odsetkowe (okres odsetkowy) - termin określający jak często emitent wypłaca odsetki.

Kurs obligacji (inaczej: cena czysta) - cena nie uwzględniająca narosłych odsetek. Wyrażona jest w procencie wartości nominalnej obligacji i stosowana w kwotowaniach rynkowych.

Cena rozliczeniowa obligacji (inaczej: cena brudna) - cena uwzględniająca narosłe odsetki, równa jest kursowi obligacji pomnożonej przez wartość nominalną, a następnie jest powiększona o narosłe odsetki. Cena ta wskazuje ile inwestor musi zapłacić za daną obligację.

Cena rozliczeniowa obligacji =Cena czysta obligacji x wartość nominalna obligacji + narosłe odsetki

Dzień wykupu - dzień, w którym następuje wypłata posiadaczom obligacji należnych środków finansowych wraz z należnymi odsetkami.

Kapitalizacja odsetek - doliczanie należnych odsetek od obligacji z danego okresu odsetkowego do wartości nominalnej i traktowanie sumy wartości nominalnej i narosłych odsetek jako podstawy do naliczenia zysku w kolejnym okresie odsetkowym. Dotyczy to obligacji dwuletnich i dziesięcioletnich.

Okres odsetkowy - okres, w którym naliczane są odsetki. Po zakończeniu okresu odsetkowego następuje wypłata odsetek bądź ich kapitalizacja.

Przedterminowy wykup - możliwość wcześniejszego zakończenia inwestycji niż określony termin wykupu. W przypadku obligacji skarbowych jest to możliwość wcześniejszego wycofania się z inwestycji przez właściciela poprzez przedstawienie Skarbowi Państwa obligacji przed terminem ich wykupu (dotyczy obligacji oszczędnościowych, tj. dwu-, cztero- oraz dziesięcioletnich). Przedterminowy wykup obligacji może być również ogłoszony przez emitenta, jeśli przewidziane to zostało w warunkach emisji.

WIBOR - średnie oprocentowanie, po jakim banki działające w Polsce gotowe są udzielić pożyczek innym bankom; baza dla oprocentowania wielu kredytów.

Powrót do góry

 


 

3. Rodzaje obligacji

Obligacje ze względu na rodzaj emitenta możemy podzielić na:

  • Rządowe - emitowane przez Skarb Państwa
  • Komunalne - emitowane przez jednostki samorządu terytorialnego
  • Korporacyjne - emitowane przez przedsiębiorstwa

Podział ze względu na rodzaj oprocentowania:

  • Obligacje stałokuponowe - obligacje, dla której odsetki naliczane są według stałej, z góry ustalonej stopy odsetkowej. Cena takiej obligacji na rynku wtórnym może być niższa lub wyższa od ceny nominalnej. Zysk inwestora uzależniony jest zatem nie tylko od oprocentowania obligacji, ale też od różnicy między ceną nominalną obligacji i ceną jej nabycia. Jeśli cena obligacji jest niższa niż cena nominalna, wówczas obligacja notowana jest z dyskontem, zaś zysk inwestora będzie wyższy niż wskazuje stopa oprocentowania obligacji. Jeśli cena obligacji jest wyższa niż cena nominalna, wówczas obligacja notowana jest z premią, zaś zysk inwestora będzie niższy niż wskazuje stopa oprocentowania obligacji.

Przykład

Przykład

Obligatariusz posiada obligację pięcioletnią o stałym rocznym oprocentowaniu w wysokości 5%, która wykupiona zostanie po cenie nominalnej wynoszącej 1000 zł.

Zgodnie z powyższym co roku Obligatariusz będzie otrzymywał 50 zł odsetek, a na koniec piątego roku, z odsetkami otrzyma również 1000 zł. Łączny zysk Obligatariusza wynosi zatem 250 zł.

 

  • Obligacje zmiennokuponowe - obligacja, w której oprocentowanie zmienia się w terminach płacenia odsetek. Jest ono zależne od pewnej stopy odniesienia (tzw. stopa referencyjna). Stopa ta jest zazwyczaj stopą oprocentowania kredytów na rynku międzybankowym (np. WIBOR, EURIBOR, LIBOR) lub stopą rentowności bonów skarbowych. W każdym terminie odsetkowym (w momencie wypłaty kuponu) znana jest wartość stopy referencyjnej. W odróżnieniu od obligacji stałokuponowych nie jesteśmy w stanie określić ile dokładnie będzie wynosić kupon w określonym terminie w przyszłości ponieważ nie znamy przyszłej stopy referencyjnej.

Przykład

 

Obligatariusz posiada obligację trzyletnią, zmiennokuponową o półrocznym oprocentowaniu opartego na WIBOR 6 miesięcznym i cenie nominalnej wynoszącej 100 zł. Stawki oprocentowania WIBOR 6 miesięcznego w 3 letnim okresie, wynosiły: 4,00%, 4,50%, 5,00%, 5,50%, 5,00%, 5,50%. Zgodnie z powyższym co półroku Obligatariusz będzie otrzymywał następujące wpływy z odsetek: 2,00 zł, 2,25 zł, 2,50 zł, 2,75 zł, 2,50 zł, 2,75 zł, a na koniec piątego roku, otrzyma również 100 zł. Łączny zysk Obligatariusza wynosi zatem 14,75 zł.

 

  • Obligacje indeksowane - jest to rodzaj obligacji zmiennokuponowych, w których oprocentowanie zależy od pewnej wartości indeksu. Z reguły indeksem jest wartość inflacji plus określona wartość premii. Wartość stopy inflacji może być brana z okresu poprzedzającego moment wypłaty odsetek- wtedy oprocentowanie jest znane lub pod uwagę bierze się stopę inflacji z danego okresu odsetkowego- wtedy oprocentowanie nie jest znane.

Przykład

Obligatariusz posiada obligację dwuletnią o oprocentowaniu indeksowanym wskaźnikiem inflacji oraz dodatkowo 1 % i wykupiona zostanie po cenie nominalnej wynoszącej 1000 zł. Odsetki wypłacane będą raz w roku. Wartość inflacji w pierwszym roku wyniosła 4%, a w drugim 3,5%.

Zgodnie z powyższym w pierwszym roku Obligatariusz otrzymywał 50 zł odsetek (4% inflacji + 1%), a w drugim roku 45 zł (3,5% inflacji + 1%) oraz otrzyma również 1000 zł.

Łączny zysk Obligatariusza wynosi zatem 95 zł.

 

  • Obligacje zerokuponowe - obligacja, dla której nie jest płacone oprocentowanie (nie ma kuponu). Taka obligacja sprzedawana jest poniżej ceny nominalnej (tj. z dyskontem), zaś zysk inwestora stanowi różnica między ceną nominalną obligacji a jej ceną nabycia.

Przykład

 

Obligatariusz nabył obligację dwuletnią zerokuponową po 950 zł, która wykupiona zostanie w terminie do wykupu, po cenie nominalnej wynoszącej 1000 zł.

Zgodnie z powyższym Obligatariusz po sprzedaży obligacji w drugim roku, otrzyma 1000 zł. Łączny zysk Obligatariusza wynosi zatem 50 zł.

 

Wartość obligacji stałokuponowych wyliczana jest na podstawie wzoru:

wzorobligacje 

gdzie:

P - wartość obligacji. Suma zdyskontowanych, wymaganą stopą dochodu, przyszłych przepływów pieniężnych.
t - przepływ pieniężny w okresie t (odsetki przez kolejne lata plus wartość nominalna z kuponem w ostatnim roku).
n - liczba przepływów pieniężnych otrzymanych z tytułu posiadania obligacji.
r - wymagana stopa dochodu.

Do wyceny obligacji zmiennokuponowej stosuje się ten sam wzór co do stałokuponowych, jednak parametr „r" (wymagana stopa dochodu) powinna się zmieniać w kolejnych okresach wypłacania odsetek. Jest to związane z terminową struktura stóp procentowych.

 

Powrót do góry

 

4. Obligacje skarbowe

Są to dłużne papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa reprezentowany przez Ministra Finansów. Emitent pożycza od nabywcy obligacji pewną sumę pieniędzy i zobowiązuje się ją zwrócić (wykupić obligację) w określonym terminie oraz zapłacić należne odsetki.

Obligacje skarbowe należą do papierów wartościowych o najmniejszym ryzyku inwestycyjnym.

Ze względu na okres zapadalności obligacji skarbowych detalicznych możemy wyróżnić:

  • Obligacje dwuletnie DOS - obligacje o oprocentowaniu stałym w okresie 2 lat, z roczną kapitalizacją (odsetki dopisywane), cena wynosi 100zł. Kod obligacji np. DOS0918 oznacza: DOS - skrót od Dwuletnie Oszczędnościowe Stałoprocentowe, 09 - miesiąc wykupu (wrzesień), 18 - rok wykupu (2018 r.). Obligacje te nie są notowane na GPW. Całość odsetek oraz wartość nominalna wypłacona zostaje po dwóch latach. Istnieje możliwość przedterminowego wykupu, jednakże wartość narosłych odsetek pomniejszona zostaje w takim przypadku o 0,70 zł od każdej obligacji.
  • Obligacje trzyletnie TOZ - obligacje rynkowe o oprocentowaniu zmiennym (odsetki wypłacane co pół roku), aktualizowanym co 6 miesięcy na podstawie wskaźnika WIBOR 6M. Kod obligacji: np. TOZ0919, gdzie: TOZ - skrót od Trzyletnie Oszczędnościowe Zmiennoprocentowe, 09 - miesiąc wykupu (wrzesień), 19 - rok wykupu (2019 r.).
  • Obligacje czteroletnie COI - obligacje oszczędnościowe o zmiennym oprocentowaniu uzależnionym od inflacji (odsetki wypłacane są po każdym pełnym roku oszczędzania), aktualizowanym co rok. Cena nominalna obligacji COI wynosi 100zł. Do poziomu inflacji dodawana jest premia w postaci marży odsetkowej. Kod obligacji: np. COI0920, gdzie: COI to symbol obligacji (skrót od Czteroletnie Oszczędnościowe Indeksowane), 09 - miesiąc wykupu (wrzesień), 20 - rok wykupu (2020 r.). Wartość nominalna wraz z odsetkami za ostatni rok oszczędzania wypłacana jest po 4 latach. Obligacja ta wydaje się być bardzo dobrą alternatywą w stosunku do depozytów i lokat bankowych, gdyż gwarantuje inwestorowi premię ponad roczną stopę inflacji, co oznacza, że inwestor zawsze będzie realizował dodatnią realną stopę procentową. Istnieje możliwość przedterminowego wykupu, jednakże wartość narosłych odsetek pomniejszona zostaje w takim przypadku o 0,70 zł od każdej obligacji.
  • Obligacje dziesięcioletnie EDO - obligacje oszczędnościowe o zmiennym oprocentowaniu uzależnionym od inflacji, z roczną kapitalizacją odsetek (odsetki dopisywane są na koniec każdego okresu odsetkowego -roku). Wartość nominalna wraz z odsetkami za cały 10-letni okres inwestycji zostanie wypłacona dokładnie po 10 latach od dnia zakupu. Kod obligacji: np. EDO0926, gdzie: EDO to symbol obligacji (skrót od Emerytalne Dziesięcioletnie Oszczędnościowe), 09 - miesiąc wykupu (wrzesień), 26 - rok wykupu (2026 r.). Istnieje możliwość przedterminowego wykupu, jednakże wartość narosłych odsetek pomniejszona zostaje w takim przypadku o 2 zł od każdej obligacji.
  • Obligacje zerokuponowe OK - obligacje występujące w handlu hurtowym. Od obligacji tych nie nalicza się odsetek, gdyż sprzedawane są z dyskontem, czyli cena obligacji jest niższa od wartości nominalnej po której emitent wykupuje obligacje. Można powiedzieć, że odsetki są płacone niejako z góry już przy zakupie obligacji i uwzględnione w jej cenie.
Powrót do góry

 


 

5. Oznaczenia obligacji

Obligacje oznaczone są następującym systemem:

ABCMMRR

gdzie:
ABC – symbol obligacji
MMRR – miesiąc i rok wykupu obligacji

Przykłady oznaczeń obligacji:

  • Stałokuponowe
    PS – pięcioletnia obligacja stałokuponowa
    DS – dziesięcioletnia obligacja stałokuponowa
    WS – dwudziestoletnia obligacja stałokuponowa
  • Zmiennokuponowe
    TOZ – trzyletnia obligacja zmiennokuponowa (detaliczna)
    WZ – dziesięcioletnia obligacja zmiennokuponowa
  • Indeksowane
    IZ – dwunastoletnia obligacja indeksowana wskaźnikiem inflacji, powiększonym o stałą wartość corocznych odsetek
  • Zerokuponowe
    OK – dwuletnia obligacja zerokuponowa
Powrót do góry

 


 

6. Ryzyka

Z inwestowaniem w obligacje związane są następujące ryzyka:

  • ryzyko przyszłego kształtowania się kursu - brak pewności, co do kierunku kształtowania się ceny instrumentu finansowego w przyszłości potencjalnie skutkujący stratą części lub całości zainwestowanego kapitału,
  • ryzyko zmienności - kurs rynkowy może podlegać znaczącym wahaniom, powodując istotną fluktuację wartości zainwestowanego kapitału,
  • ryzyko płynności instrumentu finansowego - polega na braku możliwości kupna lub sprzedaży instrumentu finansowego bez znaczącego wpływu na jego cenę,
  • ryzyko zawieszenia obrotu lub wykluczenia instrumentu finansowego z obrotu - na podwyższenie ryzyka inwestycyjnego wpływa również możliwość zawieszenia notowań, wycofania lub wykluczenia instrumentów finansowych z obrotu na danym rynku. Taka sytuacja w znaczący sposób może wpłynąć na rynkową wycenę instrumentów finansowych,
  • ryzyko związane z sytuacją makroekonomiczną i międzynarodową rynku - związane z tendencjami zachodzącymi w innych segmentach rynku finansowego (m.in. wahania kursów walutowych, zmiany stóp procentowych, inflacja). W praktyce precyzyjna prognoza wpływu tych ryzyk na kształtowanie się kursu instrumentu finansowego i jego wyeliminowanie nie jest możliwe, co należy brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych,
  • ryzyko zarządzania - zachodzi w sytuacji nieprawidłowego zarządzania podmiotem, co ma wpływ na wartość wyemitowanych przez niego instrumentów finansowych,
  • ryzyko operacyjne - związane jest z możliwością stosowania przez spółkę nieodpowiednich lub wadliwych systemów, w tym błędów popełnianych przez człowieka, awarii technicznych oraz zdarzeń zewnętrznych mogących mieć wpływ na wynik finansowy, a tym samym na rynkową wycenę wyemitowanych przez nią instrumentów finansowych,
  • ryzyko finansowe - spowodowane faktem, że emitent w celu finansowania projektów inwestycyjnych wykorzystuje częściowo kapitał obcy. Niekorzystne działanie efektu dźwigni finansowej występuje wtedy, gdy udział kapitału obcego w kapitale emitenta jest zbyt duży i emitent nie jest w stanie dotrzymać warunków zobowiązań. Ma to wpływ na wycenę wyemitowanych instrumentów finansowych,
  • ryzyko stopy procentowej - wrażliwość ceny rynkowej obligacji na zmiany stóp procentowych. Wzrosty stóp procentowych powoduje spadek cen obligacji o stałym oprocentowaniu i obligacji dyskontowych. Ponadto ze zmiennym poziomem rynkowych stóp procentowych, zmienia się realny dochód inwestora, w odniesieniu do możliwego do osiągniecia z instrumentów o takim samym ryzyku (innych obligacji, ale kupowanych po zmianie poziomu stóp procentowych),
  • ryzyko zmienności - czynniki wpływające na zmiany cen obligacji emitenta z reguły są podobne do czynników wpływających na zmianę akcji, z tą różnicą, że przeważnie obligatariusze mają pierwszeństwo w dochodzeniu prawa do majątku spółki, co przekłada się na mniejszą zmienność obligacji niż akcji wybranej spółki,
  • ryzyko kredytowe - związane z niedotrzymania przez emitenta warunków emisji,
  • ryzyko niewypłacalności emitenta - przyszła sytuacja finansowa emitenta cechuje się niepewnością, co w skrajnie pesymistycznym scenariuszu może oznaczać upadłość emitenta, a dla inwestora częściową lub całkowitą utratę zainwestowanych środków,
  • ryzyko opóźnienia w realizacji wypłat odsetek lub wykupu - może wystąpić w przypadku pogarszającej się sytuacji finansowej emitenta lub jego niesolidności,
  • ryzyko reinwestycji - brak możliwości reinwestowania przychodów odsetkowych według oczekiwanej stopy zwrotu,
  • ryzyko przedterminowego wykupu przez emitenta - występuje w przypadku obligacji z opcją przedterminowego wykupu przez emitenta i oznacza, że nie da się z całą pewnością przewidzieć, jakie przepływy gotówkowe wystąpią w okresie do wykupu. W przypadku spadku rynkowych stóp procentowych istnieje bowiem ryzyko, że emitent wykona opcję wcześniejszego wykupu narażając inwestora na ryzyko reinwestycji otrzymanego dochodu po niższych stopach.
Powrót do góry

 


 

Czy wiesz że?

  • Obligacje w Polsce

    Obligacje w Polsce

    Zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Ignacego Mościckiego z 1927 roku, wprowadzające pokrycie waluty w obiegu oraz walut wymienialnych na złoto w stosunku 5924,44 złotego za kilogram czystego złota, większość obligacji emitowanych po 1927 posiadała klauzulę umożliwiającą wykup obligacji oraz wypłatę odsetek "w złocie".

INFOLINIA:

801 140 490*

22 591 24 90**

*(opłata za jeden impuls)

**(opłata wg taryfy operatora)