Kontrakty terminowe

 


 

1. Derywaty

Derywaty to rodzaj instrumentów finansowych, których cena uzależniona jest od wartości innych instrumentów finansowych zwanych bazowymi. Instrumentem bazowym może być cena (lub wartość) innego towaru, instrumentu finansowego lub zdarzenia (w przypadku pogodowych derywatów).

Przykładowe instrumenty bazowe to: wartość indeksu giełdowego, kurs walutowy, wysokość stopy procentowej, cena akcji, cena obligacji, cena towaru, liczba dni słonecznych albo wielkość opadu śniegu w danym miejscu w danym czasie.

Powrót do góry

 

2. Funkcje derywatów

Główne funkcje stosowania derywatów to:

  • funkcja zabezpieczająca
  • funkcja spekulacyjna

Funkcja zabezpieczająca

Funkcja zabezpieczająca derywatów polega na zapewnieniu sobie już dzisiaj znanej ceny kupna/sprzedaży instrumentu bazowego w przyszłości. W przypadku kontraktów terminowych inwestor ma pewność, że w momencie finalizowania transakcji kupi/sprzeda instrument bazowy po z góry ustalonej cenie.

Jeśli zaś do zabezpieczenia wykorzysta opcje, wie, że cena nie będzie gorsza niż ta z góry ustalona.

Przykład

 

Przykład 1

Inwestor kupuje na rynku kontrakt terminowy na ropę z terminem wygaśnięcia za dwa miesiące i z ceną wykonania 105$/baryłkę.

Po dwóch miesiącach, niezależnie od ceny po jakiej będzie notowana ropa, inwestor kupi ją za 105$ za baryłkę.

Przykład

 Przykład 2

Inwestor kupuje opcję call (kupna) ze ceną wykonania 100$/baryłkę. Jeśli w dniu wykonania baryłka będzie kosztowała 110$, to inwestor w takiej sytuacji wykona opcję i kupi ropę za 100$.

Jeśli natomiast cena baryłki będzie niższa niż 100$, inwestor nie wykona opcji i kupi ropę taniej na rynku.

Funkcja spekulacyjna

Inwestycje w derywaty mogą wynikać nie tylko z chęci zabezpieczenia się przed niekorzystną zmianą ceny, lecz mogą być również dokonywane z myślą o osiągnięciu zysku w przypadku korzystnej dla inwestora zmiany ceny.

Dzięki efektowi dźwigni finansowej ewentualne zyski (ale także strata) są znacznie większe niż w przypadku klasycznej inwestycji w akcje lub towary.

Powrót do góry

 


 

3. Rozliczenie derywatów

Istnieją dwie metody rozliczania transakcji terminowych w momencie ich wygaśnięcia:

  • fizyczna dostawa towaru, która polega na wymianie dobra za zapłatę po cenie ustalonej w transakcji terminowej;
  • rozliczenie pieniężne, zakłada zaś wymianę strumieni pieniężnych wynikających z różnicy między ceną ustaloną w transakcji terminowej a ceną kasową w dniu wygaśnięcia.

Przykład

Przykład

Inwestor A nabył u inwestora B opcję na kupno 100 akcji firmy ZZZ z ceną wykonania 50 zł. W dniu wykonania akcje kosztują 55 zł.

Fizyczna dostawa: Inwestor A płaci inwestorowi B 50 zł*100 = 5000 zł i dostaje w zamian 100 akcji spółki ZZZ.

Rozliczenie gotówkowe: Inwestor B płaci inwestorowi A kwotę, o którą aktualna cena akcji przewyższa cenę wykonania opcji. W naszym przypadku jest to (55 zł - 50 zł)*100 = 500 zł.

Wszystkie kontrakty terminowe i opcje notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie rozliczane są pieniężnie.

Powrót do góry

 


 

4. Rodzaje derywatów

Na krajowym rynku regulowanym dopuszczone są do obrotu następujące derywaty:

  • kontrakty terminowe,
  • umowy forward dotyczące stóp procentowych,
  • swapy akcyjne,
  • swapy na stopy procentowe,
  • swapy walutowe,
  • opcje kupna lub sprzedaży instrumentów finansowych,
  • opcje na stopy procentowe,
  • opcje walutowe.

Na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie notowane są obecnie:

  • kontrakty terminowe na indeks WIG20,
  • kontrakty terminowe na wybrane akcje,
  • kontrakty terminowe na mWIG40,
  • kontrakty terminowe na USD, EUR, CHF oraz GBP,
  • opcje na indeks WIG20,
  • kontrakty terminowe na 1M, 3M, 6M WIBOR,
  • kontrakty terminowe na obligacje skarbowe.
Powrót do góry

 


 

5. Kontrakty terminowe 

Kontrakt terminowy jest instrumentem finansowym zobowiązującym obydwie strony do zawarcia w przyszłości transakcji na warunkach określonych w kontrakcie. Wystawiający kontrakt terminowy zajmuje krótką pozycję (sprzedaje kontrakt) i zobowiązuje się do dostarczenia przedmiotu kontraktu terminowego w dniu wygaśnięcia kontraktu terminowego. Nabywca kontraktu terminowego zajmuje natomiast pozycję długą, zobowiązując się przy tym do zapłacenia ustalonej ceny po dostarczeniu przedmiotu kontraktu terminowego. W praktyce odbywa się to poprzez rozliczenie pieniężne, czyli bez fizycznej dostawy instrumentu bazowego.

Obrót kontraktami terminowymi dokonywany jest w tzw. seriach, a ostatnim dniem obrotu każdą serią jest określony dzień podawany w warunkach obrotu. Kurs kontraktu terminowego podawany jest w punktach (np. w przypadku kontraktów terminowych na indeksy), w walucie (np. w przypadku kontraktów terminowych na akcje i waluty), w punktach procentowych (np. w przypadku kontraktów na obligacje oraz stopę WIBOR), a cenę ustala się mnożąc kurs przez mnożnik określony w warunkach obrotu, którego wartość różni się w zależności od tego, na jaki instrument bazowy kontrakt terminowy opiewa.

Z zajęciem pozycji (kupnem lub sprzedażą kontraktu terminowego) wiąże się konieczność wniesienia zabezpieczenia wstępnego oraz utrzymywania zabezpieczenia właściwego, którego wysokość ustala CDM w oparciu o parametry ryzyka inwestycyjnego określone prze właściwą izbę rozliczeniową. Zabezpieczenie stanowi część wartości transakcji, co umożliwia zajęcie pozycji przy zaangażowaniu relatywnie małej kwoty (dźwignia finansowa).

Powrót do góry

 


 

6. Kontrakty terminowe: pozycja długa (long) i krótka (short)

Otwierającym i posiadaczem długiej pozycji jest nabywca kontraktu terminowego, przez co zobowiązuje się on do przyjęcia (kupna) w przyszłości określonej ilości instrumentu bazowego po ustalonej cenie. Zajmując długą pozycję inwestor oczekuje więc wzrostu ceny instrumentu bazowego licząc, że w momencie wygaśnięcia kontraktu będzie ona wyższa niż zapłacona w momencie zawarcia transakcji.

  • Jeżeli przewidywania te okażą się słuszne, inwestor nabywa (przyjmuje) instrument bazowy po cenie ustalonej w transakcji w postaci fizycznej lub w postaci rozliczenia finansowego. Powstała w ten sposób różnica stanowi zysk posiadacza długiej pozycji.
  • Jeżeli cena na rynku kasowym w momencie rozliczenia jest niższa niż ustalona w chwili zawarcia kontraktu, wówczas kupujący zobowiązany jest nabyć instrument bazowy drożej niż wynosi jego rzeczywista cena, ponosząc tym samym stratę.

Otwierającym i posiadaczem krótkiej pozycji jest sprzedający kontrakt terminowy, przez co zobowiązuje się on do dostarczenia (zbycia) w przyszłości określonej ilości instrumentu bazowego po ustalonej cenie. W tym wypadku oczekiwania inwestora są więc przeciwne do otwierającego długą pozycję i spodziewa się on, że w momencie wygaśnięcia rzeczywista cena instrumentu bazowego będzie niższa w stosunku do ustalonej w kontrakcie.

  • Jeżeli te założenia się sprawdzą, to inwestor realizuje swoje zobowiązania nabywając instrument bazowy na rynku kasowym, po czym sprzedaje go (dostarcza) po wyższej cenie wynikającej z kontraktu. Tym samym osiąga zysk równy iloczynowi różnicy kursów i ilości instrumentu bazowego.
  • Jeżeli natomiast rzeczywisty kurs w momencie wygaśnięcia jest wyższy niż ustalony w kontrakcie, sprzedający zmuszony jest nabyć instrument bazowy i sprzedać go po niższej cenie zgodnie z umową. Ponosi wtedy stratę równą iloczynowi różnicy cen i ilości instrumentu.

Kontrakty terminowe: pozycja skorelowana

Pozycja skorelowana polega na zajęciu przeciwnych pozycji (czyli długiej i krótkiej) na kontraktach tej samej klasy (np. na WIG20) lecz różnych serii, np. inwestor zajmuje krótką pozycję na kontraktach wygasających we wrześniu (seria wrześniowa), zaś długą na kontraktach wygasających w grudniu (seria grudniowa). Pozycja skorelowana pozwala wykorzystać różną zmienność kursów kontraktów poszczególnych serii. Dzięki temu, że w pewnym stopniu równoważy zobowiązania inwestora zarówno wstępny, jak i właściwy depozyt zabezpieczający jest mniejszy w porównaniu z pojedynczą pozycją. Zazwyczaj jest ustalany w oparciu o różnicę kursów rozliczeniowych obu serii.

Powrót do góry

 


 

7. Kontrakty terminowe: zamknięcie pozycji

Zamknięcie pozycji jest jedną z form realizacji zobowiązań wynikających z transakcji terminowej. Polega na ich zrównoważeniu poprzez zajęcie pozycji odwrotnej do pierwotnie posiadanej.

Posiadacz długiej pozycji zobligowany do nabycia instrumentu bazowego, zawierając transakcję przeciwną, czyli zajmując pozycję krótką przyjmuje na siebie obowiązek sprzedaży tego samego instrumentu. Dzięki temu pierwotne zobowiązanie zostaje zrównoważone, a wynik inwestycji (zysk lub stratę) stanowi różnica pomiędzy cenami obu transakcji.

Analogicznie inwestor utrzymujący krótką pozycję, czyli zobowiązany do dostarczenia w określonym czasie w przyszłości instrumentu bazowego, może poprzez zajęcie pozycji przeciwstawnej (długiej) zrównoważyć swe zobowiązanie, osiągając zysk lub ponosząc stratę w zależności od różnicy cen obu transakcji.

Centralny Dom Maklerski Pekao S.A. informuje, że przy zamykaniu pozycji Klienta, w zakresie w jakim jest to niezbędne do przywrócenia zabezpieczenia do maksymalnej wysokości w przypadku gdy wartość środków pieniężnych na Rachunku Klienta nie jest wystarczająca do uzupełnienia niedoboru zabezpieczenia powstałego w wyniku bieżących rozrachunków rynkowych, kieruje się poniższymi zasadami:

1) osiągnięcie wymaganego poziomu zabezpieczenia przy minimalizacji:

a) liczby zamykanych pozycji,

b) nadwyżki uwalnianego zabezpieczenia ponad wymagane maksymalne zabezpieczenie,

2) zamknięciu podlegają pozycje o wyższej płynności.

  • w przypadku usługi Intraday - dodatkowo występuje ryzyko konieczności zamknięcia pozycji w dniu jej otwarcia, co może nastąpić w niesprzyjających warunkach rynkowych.
Powrót do góry

 

8. Kontrakty terminowe: ryzyka

Z inwestowaniem w kontrakty terminowe związana jest część ryzyk opisanych w odniesieniu do innych instrumentów finansowych, tj.:

  • ryzyko przyszłego kształtowania się kursu - brak pewności, co do kierunku kształtowania się ceny instrumentu finansowego w przyszłości potencjalnie skutkujący stratą części lub całości zainwestowanego kapitału,
  • ryzyko zmienności - kurs rynkowy może podlegać znaczącym wahaniom, powodując istotną fluktuację wartości zainwestowanego kapitału,
  • ryzyko płynności instrumentu finansowego - polega na braku możliwości kupna lub sprzedaży instrumentu finansowego bez znaczącego wpływu na jego cenę,
  • ryzyko zawieszenia obrotu lub wykluczenia instrumentu finansowego z obrotu - na podwyższenie ryzyka inwestycyjnego wpływa również możliwość zawieszenia notowań, wycofania lub wykluczenia instrumentów finansowych z obrotu na danym rynku. Taka sytuacja w znaczący sposób może wpłynąć na rynkową wycenę instrumentów finansowych,
  • ryzyko walutowe - w przypadku instrumentów finansowych nabywanych na rynkach zagranicznych lub denominowanych w walutach obcych dodatkowym elementem niepewności jest ryzyko kształtowania się kursów walut obcych w stosunku do waluty polskiej, powodujące że inwestycje w te instrumenty może mieć efekt odmienny od założonego.

Z inwestowaniem w kontrakty terminowe związane jest również:

  • ryzyko instrumentu bazowego - wynika z ryzyk dotyczących instrumentu finansowego, którego kwotowania stanowią podstawę wyceny lub rozliczenia kontraktu terminowego,
  • ryzyko bazy - oznacza, że cena instrumentu pochodnego może odbiegać od wartości teoretycznej wynikającej z wyceny instrumentu bazowego,
  • ryzyko dywidendy - w przypadku zmiany oczekiwań względem płatności dywidendy z instrumentu bazowego bądź spółki z indeksu, kurs kontraktu terminowego może ulec istotnej zmianie,
  • ryzyko dźwigni finansowej - do zawarcia transakcji wystarcza ułamek wartości rzeczywistej transakcji pobranej jako zabezpieczenie, co tworzy efekt dźwigni finansowej. W przypadku niekorzystnej zmiany kursu instrumentu finansowego istnieje ryzyko poniesienia przez inwestora straty istotnie przekraczającej wartość pierwotnie zainwestowanej w transakcję kwoty (wniesionego zabezpieczenia),
  • ryzyko rolowania, czyli konieczność zajęcia takiej samej pozycji na kolejnej serii kontraktu takiego samego rodzaju jak posiadany w związku z wygasaniem kontraktu posiadanego. Jeżeli horyzont inwestycyjny, cel inwestycyjny lub powiązanie otwartej pozycji kontraktowej z innymi inwestycjami klienta wymaga posiadania pozycji dłużej niż moment wygasania (i rozliczenia posiadanego aktualnie kontraktu) zachodzi konieczność zajęcia takiej samej pozycji na kolejnej serii kontraktu tego samego rodzaju, który wygasa później. W efekcie może nastąpić konieczność zajęcia pozycji po cenie wyższej niż cena rozliczenia, lub cena rynkowa wygasającego kontraktu, co zwiększałoby koszt nabycia i utrzymywania danej pozycji,
  • ryzyko nieuzupełnienia lub nieterminowego uzupełnienia zabezpieczenia do poziomu wymaganego przez CDM - wiąże się w konsekwencji z zamknięciem pozycji w trybie interwencji CDM oraz - w przypadku zrealizowania straty - z pobraniem dodatkowych środków na jej pokrycie.

Centralny Dom Maklerski Pekao S.A. informuje, że przy zamykaniu pozycji Klienta, w zakresie w jakim jest to niezbędne do przywrócenia zabezpieczenia do maksymalnej wysokości w przypadku gdy wartość środków pieniężnych na Rachunku Klienta nie jest wystarczająca do uzupełnienia niedoboru zabezpieczenia powstałego w wyniku bieżących rozrachunków rynkowych, kieruje się poniższymi zasadami:

1) osiągnięcie wymaganego poziomu zabezpieczenia przy minimalizacji:

a) liczby zamykanych pozycji,

b) nadwyżki uwalnianego zabezpieczenia ponad wymagane maksymalne zabezpieczenie,

2) zamknięciu podlegają pozycje o wyższej płynności.

  • w przypadku usługi Intraday - dodatkowo występuje ryzyko konieczności zamknięcia pozycji w dniu jej otwarcia, co może nastąpić w niesprzyjających warunkach rynkowych.

 

Powrót do góry


9. Teoretyczna cena kontraktu terminowego

Załóżmy, że 8 sierpnia WIG20 na zamknięciu wynosił 2609 punktów, a wrześniowe kontrakty terminowe na WIG20 zamknęły się na poziomie 2639 punktów.

Dlaczego indeks, który aktualnie jest notowany po 2609 punktów, w kontrakcie terminowym z terminem wykonania za półtora miesiąca ma wartość wyższą o 30 punktów? Dzieje się tak, gdy odsetki od środków umieszczonych na lokacie są równe różnicy ceny kasowej i terminowej. Do obliczania odsetek przyjmuje się oprocentowanie ciągłe.

Wyobraźmy sobie sytuację, w której cena terminowa jest równa cenie kasowej i wynosi np. 3000 punktów. W takim przypadku opłacalne byłoby pożyczenie akcji replikujących indeks WIG20, sprzedanie ich na rynku (krótka sprzedaż), ulokowanie uzyskanych ze sprzedaży środków w banku i jednoczesne nabycie kontraktu terminowego.

Przez półtora miesiąca (do trzeciego piątku września - dzień wygasania kontraktu) wartość środków ulokowanych na rachunku wzrosłaby o wartość oprocentowania. W dniu wygasania kontraktu inwestor wykonałby kontrakt terminowy oraz kupił portfel akcji replikujący indeks WIG20. Wcześniejsze zawarcie kontraktu terminowego gwarantuje inwestorowi cenę odkupu akcji równą cenie sprzedaży. Inwestor następnie oddałby pożyczone akcje (zamknąłby transakcję krótkiej sprzedaży). Na takiej operacji zarobiłby w sposób wolny od ryzyka wartość odsetek od kwoty ulokowanej w banku.

Takie transakcje arbitrażowe zwiększyłyby podaż akcji na rynku kasowym i popyt na rynku kontraktów terminowych. Doprowadziłoby to do spadku kasowej ceny akcji (a zatem i indeksu) oraz wzrostu ceny terminowej. Sytuacja taka miałaby miejsce dopóki różnica między ceną kasową a ceną terminową nie urosłaby do poziomu uniemożliwiającego zarabianie zgodnie z przedstawionym powyżej schematem.

Wzór na cenę teoretyczną na rynku terminowym wygląda zatem następująco:

F = S e-rT

Gdzie:

F - teoretyczna cena terminowa
S - cena kasowa
r - stopa procentowa wolna od ryzyka
T - czas do wygaśnięcia kontraktu terminowego liczony w latach

W przykładzie tym pominęliśmy koszty transakcyjne i koszty krótkiej sprzedaży, jednak dla celu wyjaśnienia przyczyn dla których cena terminowa jest z reguły wyższa od ceny kasowej nie ma to istotnego znaczenia.

Powrót do góry

 

10. Kontrakty terminowe: zabezpieczenie

Zabezpieczenie polega na tym, że w momencie zawarcia transakcji terminowej strony są zobowiązane uiścić jedynie ułamkową część wartości kontraktu, wahającą się zazwyczaj od kilku do kilkunastu procent. Jest to więc swego rodzaju wadium zabezpieczające wzajemne zobowiązania kupującego i sprzedającego, których realizacja następuje w określonym czasie w przyszłości, a nie w chwili zawarcia transakcji. Zabezpieczenie likwiduje również bariery finansowe związane ze znaczną wartością kontraktów.

 

Przykład

Przykład

Wartość kontraktu terminowego na 100 akcji spółki ZZZ przy kursie 20 zł wynosi 100 szt. x 20zł = 2000 zł. Inwestor nabywający te walory na rynku kasowym musiałby więc dysponować powyższą kwotą. Kupujący kontrakt terminowy wnosi tylko depozyt w wysokości 9.5% wartości kontraktu, czyli w tym wypadku jedynie 190 zł.

Zgodnie z obowiązującymi w naszym kraju regulacjami depozyty mogą być wnoszone w postaci pieniężnej lub papierach wartościowych akceptowanych przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. W praktyce najczęściej wykorzystuje się formę pieniężną. System depozytów jest jedną ze specyficznych cech rynków futures i zazwyczaj obejmuje dwa ich rodzaje - depozyt wstępny i depozyt utrzymania.

Zabezpieczenie wstępne

Zgodnie z regulacjami obowiązującymi w Polsce zabezpieczenie wstępne jest ustalane jako procent wartości kontraktu, którą określa się na podstawie ostatniego kursu rozliczeniowego. Depozyt należy wnieść w momencie zawarcia transakcji. Poziom zabezpieczenia wskazany przez KDPW stanowi minimum uiszczane przez inwestora. Biura maklerskie poprzez które następuje realizacja transakcji mogą go podnosić, zwiększając tym samym wysokość depozytu.

Zabezpieczenie minimalne

Zabezpieczenie minimalne to poziom zabezpieczenia wyrażony jako procent wartości kontraktu na podstawie ostatniego kursu rozliczeniowego, który inwestor jest zobowiązany utrzymywać na swym rachunku. W przypadku obniżenia środków poniżej wielkości zabezpieczenia minimalnego posiadacz pozycji powinien uzupełnić zabezpieczenie. W przypadku niedokonania dopłaty następuje zamknięcie utrzymywanej pozycji.

Przykład

 

Przykład

Kurs rozliczeniowy kontraktu terminowego na indeks WIG20 na poprzedniej sesji wyniósł 3500 pkt. Wysokość depozytu wstępnego wynosi 8% wartości kontraktu, zaś depozytu właściwego 6%.

Wartość kontraktu, będąca podstawą obliczania depozytów na następnej sesji, wynosi więc 20zł x 3500 = 70000 zł, zatem depozyt wstępny wynosi 8% x 70000 zł = 5600 zł, a depozyt właściwy 6% x 70000 zł = 4200 zł. Załóżmy, że kurs transakcji wyniósł 3565 pkt., a kurs rozliczeniowy w dniu jej zawarcia 3546 pkt. W takiej sytuacji sprzedający osiągnął zysk wynoszący 380 zł = (3565 pkt - 3546 pkt) x 20 zł i taka kwota zostaje po rozliczeniu dopisana do jego rachunku. Kupujący poniósł natomiast stratę w powyższej wysokości, o którą jest pomniejszany jego depozyt, którego stan wynosi obecnie 5600 zł - 380 zł = 5220 zł .

Minimalny poziom zabezpieczenia na kolejną sesję (na podstawie poprzedniego kursu rozliczeniowego) wynosi 3546 pkt x 20 zł x 6% = 4255,2 zł.

W kolejnym dniu kurs rozliczeniowy wynosi 3515 pkt. Zakładając, że pozycje zostały utrzymane, zysk sprzedającego wyniósł w tym wypadku 3546 - 3515 = 31 pkt., co daje kwotę 31 pkt x 20 zł = 620 zł, o którą zwiększy się stan jego rachunku. Nabywca kontraktu zanotował natomiast stratę w podobnej wysokości, czyli 620 zł, pomniejszającą jego depozyt, który wynosi obecnie 5220 zł - 620 zł = 4600 zł.

Właściwy wymagany depozyt utrzymania na następną sesję wynosi 3515 pkt x 20 zł x 6% = 4218 zł.

 

Powrót do góry

 

11. Kontrakty terminowe: dźwignia finansowa

System depozytów pozwala na wykorzystanie tzw. dźwigni finansowej. Biorąc pod uwagę, że depozyt stanowi jedynie ułamkową część wielkości zobowiązania, zmiana wartości kontraktu w stosunku do zainwestowanych środków powoduje zwielokrotnienie zysków lub strat. Zawarcie transakcji terminowej nie wymaga angażowania całej kwoty na jaką ona opiewa. Konieczne jest jedynie dokonanie wpłaty depozytu zabezpieczającego, dającego gwarancję właściwego rozliczenia transakcji.

Przykład

Przykład

Kupujemy kontrakt na WIG20 po 3000 punktów (1 pkt to 20 zł, czyli wartość kontraktu to 60 000 PLN). Dla ułatwienia obliczeń przyjmijmy, że depozyt wstępny wynosi 10% wartości kontraktu, czyli 6 000 zł. Tyle środków zaangażowaliśmy w transakcję. Po dwóch dniach w wyniku wzrostów na giełdzie kontrakty terminowe są notowane po 3100 pkt i po takim kursie zamykamy naszą pozycję.

Kurs kontraktu zmienił się o 100 punktów, czyli nasz zysk wyniósł 2 000 zł. W ujęciu procentowym kurs kontraktu wzrósł o 3% (100 punktów/3 000 punktów). Natomiast nasz zysk odniesiony do zainwestowanego kapitału wynosi aż 33,33% (2 000 zł/6 000 zł).

Możliwość osiągania tak dużych stóp zwrotu związana jest z tym, że depozyt (inwestycja początkowa) stanowi tylko ułamek wartości kontraktu, zaś zyski i straty liczone są od pełnej wartości kontraktu Na koniec niezwykle istotne jest podkreślenie, że strata inwestora, który w naszym przykładzie zajął krótką pozycję, też podlega działaniu dźwigni. Straty powstałe w wyniku inwestycji w kontrakty terminowe mogą zatem być bardzo dotkliwe.

 

Powrót do góry

 

12. Kontrakty terminowe: obrót na GPW

Na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie notowane są kontrakty terminowe na następujące instrumenty bazowe:

  • Indeks WIG20
  • Indeks mWIG40
  • Akcje wybranych spółek
  • Dolar amerykański
  • Euro
  • Funt brytyjski 
  • Frank szwajcarski
  • 1, 3, 6M WIBOR
  • Obligacje skarbowe.

Zasady obrotu kontraktami terminowymi

Kontrakty terminowe notowane są w systemie notowań ciągłych od 8:45 do 17:05. Kontrakty notowane są w seriach. Każda z serii ma swój termin wykonania przypadający na miesiąc kończący kwartał (marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień). Kontrakty wygasają w trzeci piątek miesiąca, w którym rozliczana jest dana seria. W poniedziałek po wygaśnięciu starej serii kontraktów wprowadzana jest nowa seria. 

Na WIG20 zawsze notowane są 4 serie kontraktów. Dla kontraktów na kursy walut notowane są 3 serie wygasające w trzech najbliższych miesiącach kalendarzowych oraz 3 serie wygasające w trzech kolejnych miesiącach z cyklu marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień. Dla kontraktów na WIBOR 1M - 6 najbliższych miesięcy kalendarzowych. Dla kontraktów na WIBOR 3M - 9 najbliższych miesięcy kalendarzowych plus 4 kolejne miesiące z marcowego cyklu kwartalnego. Dla kontraktów na WIBOR 6M - 6 najbliższych miesięcy kalendarzowych plus 4 kolejne miesiące z marcowego cyklu kwartalnego. Dla kontraktów na obligacje są to trzy najbliższe miesiące z cyklu marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień.

Przykład

 

Przykład

W trzeci piątek marca 2018 roku wygasa kontrakt terminowy na WIG20. W następujący po tym piątku poniedziałek zostanie wprowadzony do obrotu kontrakt terminowy na WIG20, wygasający w trzeci piątek marca 2019 roku.

Równolegle notowane są kontrakty wygasające w czerwcu, wrześniu i grudniu 2018 roku.

W trzeci piątek marca 2018 roku wygasa kontrakt terminowy na akcje konkretnej spółki.

W następujący po tym piątku poniedziałek zostanie wprowadzony kontrakt terminowy na akcje tej spółki wygasający w grudniu 2018. Równolegle notowane są kontrakty wygasające w czerwcu i wrześniu.

 

Nazwy kontraktów terminowych

Nazwy kontraktów terminowych tworzy się w następujący sposób

Fkkkmrr20*

Gdzie:

F - rodzaj instrumentu (futures = kontrakt terminowy)
kkk - trzyznakowy kod nadawany przez giełdę dla konkretnego instrumentu bazowego
m - oznaczenie miesiąca w którym wygasa kontrakt terminowy
rr - dwie ostatnie cyfry roku w którym wygasa kontrakt terminowy
20* - oznaczenie mnożnika 20 zł w przypadku kontraktów terminowych na WIG20

Oznaczenia miesięcy

H - marzec
M - czerwiec
U - wrzesień
Z - grudzień

 

Przykład

Przykład

FW20U1520 - kontrakt terminowy (litera F na początku) na WIG20 (skrót W20) wygasający we wrześniu (U) 2015 roku (15) z mnożnikiem 20

FUSDM09 - kontrakt terminowy (F) na USD (USD) wygasający w czerwcu (M) 2009 roku (09)

FAGOZ08 - kontrakt terminowy (F) na akcje Agory (AGO) wygasający w grudniu (Z) 2008 roku (08)

 

Powrót do góry

 

13. Jak policzyć wartość kontraktu?

Kontrakt terminowy na indeks

Kurs kontraktu terminowego na indeks podaje się w punktach. Jeden punkt jest warty 20 zł. Aby obliczyć wartość na jaką opiewa kontrakt, należy kurs w punktach przemnożyć przez 20. I tak, wartość kontraktu na WIG20 kupionego za 3 000 punktów wynosi 60 000 zł.

Przykład

 

Przykład

Inwestor A kupuje kontrakt terminowy po kursie 2860 punktów. Sprzedaje go po 2895 punktów. Zarobił w związku z tym 35 punktów, czyli 700 zł. Inwestor który zająłby pozycję odwrotną straciłby 700 zł .

Kontrakt terminowy na walutę

Kontrakty terminowe na waluty opiewają na 1 000 jednostek waluty obcej (czyli na 1 000 €, 1 000 $, 1 000 CHF lub 1 000 GBP). Kurs kontraktu to cena 100 USD wyrażona w PLN. Zatem kupno jednego kontraktu terminowego na USD po kursie 215,03 oznacza zajęcie na rynku terminowym pozycji o wartości 1 000 USD po kursie 2,1503 złotego za dolara.

Przykład

 

Przykład

Inwestor sprzedaje kontrakt terminowy po kursie 215,04. Wbrew jego przewidywaniom złotówka się osłabiła i inwestor zamyka pozycję po kursie 217,14. Wynik tej transakcji dla inwestora wynosi zatem (215,04 - 217,14)*10 = -21 zł

Kontrakt terminowy na akcje

Na jeden kontrakt terminowy na akcje przypada 100 lub 1000 akcji. Kurs kontrakt podawany jest jako cena jednej akcji. Kupno jednego kontraktu terminowego na akcje po 30 zł jest równoznaczne z zajęciem na rynku terminowym pozycji o wartości 30 zł * 100 = 3 000 zł.

 

Przykład

Przykład

Inwestor kupił jeden kontrakt terminowy na akcje Agory po kursie 33 zł. Kurs kontraktu terminowego spadł do 27 zł. Wynik z tej inwestycji wynosi (27 zł - 33 zł) * 100 = -600 zł

 

Powrót do góry

 

14. Co zrobić, by zarobić na kontrakcie terminowym?

W przykładach zajmujemy się kontraktem terminowym na WIG20, jako najbardziej popularnym instrumentem pochodnym wśród inwestorów, a tym samym najbardziej płynnym.

Zakładamy, że WIG20 wzrośnie. Na rynku akcji w takiej sytuacji kupilibyśmy akcje. Na rynku instrumentów pochodnych należy zrobić dokładnie to samo - kupić kontrakt terminowy. Kupno kontraktu terminowego po kursie 3 000 punktów można porównać z kupnem na rynku kasowym akcji za 60 000 zł. Jeśli WIG20 wzrośnie i sprzedamy kontrakt terminowy po kursie 3 100 to efekt będzie analogiczny do sytuacji, gdybyśmy sprzedali akcje po 62 000 zł. Na transakcji kupna zarobilibyśmy w związku z tym 2 000 zł.

Analogicznie, jeśli zakładamy, że kurs się obniży należy sprzedać kontrakt terminowy. Jeśli najpierw sprzedamy kontrakt po kursie 2 900 punktów, a później odkupimy po 2 695, to analogicznie moglibyśmy sprzedać akcje po 58 000 zł, a następnie odkupić za 53 900 zł, czyli zarobimy 4 100 zł. Warto dodać, że w przypadku kontraktów terminowych można najpierw sprzedać kontrakt terminowy, a dopiero później go odkupić. Można zatem sprzedać coś czego się nie ma, czyli zająć pozycję krótką.

Aby kupić lub sprzedać kontrakt terminowy nie musimy dysponować całą kwotą na jaką on opiewa, a jedynie jej niewielką częścią składającą się na depozyt zabezpieczający.

Przypominamy, że zarówno zyski, jak i straty są zwielokrotniane w przypadku kontraktów terminowych przez efekt dźwigni finansowej.

Powrót do góry
 

 
 

INFOLINIA:

801 140 490*

22 591 24 90**

*(opłata za jeden impuls)

**(opłata wg taryfy operatora)